POZNAJ STRES
Czym jest stres?
Stres to naturalna reakcja człowieka na doświadczenia i wyzwania życia oraz zmiany, jakie w nim zachodzą. Nie jest chorobą, ale rezultatem tego jak żyjemy, pracujemy i myślimy. To sygnał, że coś wymaga naszej uwagi i adaptacji.
W niewielkim nasileniu może działać mobilizująco – pomaga się skoncentrować, zwiększa energię i gotowość do działania. Problem pojawia się wtedy, gdy stres jest zbyt silny lub trwa zbyt długo.
W dzisiejszym, szybkim świecie stres stał się częścią codzienności. Może on zaburzać równowagę między ważnymi obszarami naszego życia, takimi jak:
- zdrowie psychiczne i fizyczne,
- relacje społeczne i sfera rodzinna,
- praca i finanse,
- rozwój osobisty,
- duchowość,
- czas wolny.
Można powiedzieć, że stres stanowi alert ostrzegawczy, który informuje nas, że organizm potrzebuje reakcji i regulacji.
Jak działa stres?
Pojęcie stresu wprowadził Hans Selye (1956r.), który opisał go jako „nieswoistą reakcję organizmu na wszelkie stawiane mu żądania”.
Oznacza to że, stres obejmuje zespół reakcji hormonalnych oraz somatycznych, których celem jest przystosowanie organizmu do zmiennych warunków.
Wyróżnił trzy etapy reakcji stresowej:
Stadium reakcji alarmowej
Organizm mobilizuje siły do przetrwania.
Stadium odporności (adaptacji)
Organizm dostosowuje się do stresora, próbując zrównoważyć podwyższony poziom kortyzolu. Człowiek funkcjonuje w podwyższonej gotowości. Zużywa więcej energii, jest bardziej napięty, gorzej przyjmuje nowe bodźce, które wcześniej były nieszkodliwe.
Stadium wyczerpania
Jeśli stres trwa zbyt długo, jest zbyt intensywny – organizm traci zdolność regeneracji. Pojawiają się problemy zdrowotne, spadek odporności, choroby przewlekłe, w skrajnych przypadkach stan ten może prowadzić do śmierci.
Eustres i dystres – dwa oblicza stresu
Eustres
stres konstruktywny, który mobilizuje, rozwija kompetencje, sprzyja zmianom i pomaga przekraczać własne ograniczenia.
Dystres
stres destrukcyjny, który przeciąża, wywołuje poczucie bezradności, bezsilności, utraty kontroli i poczucie wyczerpania.
Dlaczego ta sama sytuacja stresuje ludzi w różnym stopniu?
Współczesna psychologia podkreśla, że stres zależy nie tylko od sytuacji, w jakiej się znaleźliśmy, ale również od naszej interpretacji i subiektywnej oceny sytuacji.
Dlatego stres psychologiczny może wywoływać równie silną reakcję, co zewnętrzne niebezpieczeństwo.
Badacze Richard Lazarus i Susan Folkman zwrócili uwagę, że stres pojawia się wtedy, gdy:
- Oceniamy sytuację jako zagrożenie (obciążenie), stratę lub wyzwanie.
- Uznajemy, że nasze zasoby są niewystarczające, by sobie z nią poradzić.
Jeśli dane zdarzenie lub sytuację odbieramy jako stresujące, wówczas uruchamiany jest proces adaptacyjny – radzenie sobie ze stresem. Przebieg tego procesu zależy m.in. od możliwości, jakimi dysponujemy do poradzenia sobie z daną sytuacją.
Czynniki takie jak: stopień zagrożenia, istnienie alternatywnych sposobów radzenia sobie z zagrożeniem, hierarchia potrzeb człowieka, system wartości i przekonań, dyspozycja osobowościowa do określonych sposobów reagowania, wpływają na proces radzenia sobie ze stresem.
Oznacza to, że ogromne znaczenie ma:
- poczucie kontroli,
- wiara we własne możliwości,
- wcześniejsze doświadczenia,
- dostępne wsparcie,
- nasze strategie radzenia sobie.
Skąd bierze się stres?
Przyczyny stresu można podzielić na dwie grupy: zewnętrzne i wewnętrzne.
Czynniki zewnętrzne:
Zawodowe i społeczne, np.:
- nadmierne wymagania w pracy/szkole,
- odpowiedzialność za innych,
- presja czasu,
- konflikty w pracy lub rodzinie,
- problemy finansowe,
- nagłe zmiany życiowe (utrata pracy, rozwód, śmierć bliskiej osoby),
- samotność, presja społeczna
Środowiskowe, np.:
- hałas, tłok,
- zanieczyszczenie powietrza,
- wysoka/niska temperatura,
- katastrofy naturalne
Czynniki wewnętrzne:
Zdrowotne, np.:
- choroby przewlekłe i ból,
- brak snu, zmęczenie,
- zła dieta,
- brak aktywności fizycznej,
Psychiczne, np.:
- związane z cechami osobowości (neurotyczność, perfekcjonizm),
- nadmierne wymagania wobec siebie,
- poziom poczucia kontroli nad wydarzeniami,
- ograniczone umiejętności radzenia sobie z emocjami,
- lęk przed oceną,
Czym jest rezyliencja?
Jest to tzw. „prężność psychiczna”, czyli poziom tolerancji na stres, który zależy od funkcjonowania naszego układu nerwowego i stopnia poczucia bezpieczeństwa.
To co dla jednej osoby jest stresujące, dla innej może być neutralne. Istotną rolę odgrywają w tym wcześniejsze doświadczenia życiowe, wpływające na sposób interpretowania sytuacji oraz dostępne zasoby psychiczne i emocjonalne.
Osoby o niskiej odporności psychicznej i ograniczonych strategiach radzenia sobie są bardziej podatne na doświadczanie stresu, nawet w obiektywnie mniej obciążających okolicznościach.
