SKUTKI DŁUGOTRWAŁEGO
STRESU
Długotrwały stres – co dzieje się w organizmie?
Organizm w stanie stresu potrafi działać na najwyższych obrotach, jednak jest on zaprogramowany na krótkotrwałą ekstremalną mobilizację wewnętrznych zasobów.
W sytuacji zagrożenia organizm uruchamia tryb „walki i ucieczki” – serce bije szybciej, oddech przyspiesza, mięśnie się napinają, a poziom energii rośnie. To mechanizm, który pomaga przetrwać.
Organizm nie jest przystosowany do ciągłej mobilizacji. Jeśli nie wraca do równowagi, pozostaje w stanie permanentnego napięcia, w którym różne układy naszego organizmu są nieprzerwanie aktywne, co prowadzi do wyczerpania, stopniowych uszkodzeń i wyniszczenia, a w konsekwencji do rozwoju wielu chorób.
Podwzgórze
Dba o nasze rezerwy energetyczne, pobudza tzw. oś HPA
Ciało migdałowate
Odpowiada za odbiór, analizę i wartościowanie sygnałów płynących z naszych zmysłów. Stanowi magazyn pamięci emocjonalnej. Uruchamia alarm i presję do szybkich nieprzemyślanych reakcji.
Hipokamp
Gromadzi informacje o tym, co dzieje się wokół nas. Zajmuje się faktami i racjonalną oceną sytuacji, odpowiada za pamięć i procesy uczenia się, wspiera logiczne myślenie. Wychładza rozgrzane ciało migdałowate.
Kora przedczołowa
Łączy fakty z emocjami i pomaga podejmować przemyślane decyzje.
Jak działa reakcja stresowa?
Za reakcję na stres odpowiada mózg i układ nerwowy.
Szczególną rolę odgrywają takie struktury mózgu jak układ limbiczny (podwzgórze, ciało migdałowate i hipokamp) oraz kora przedczołowa.
- Podwzgórze – dba o nasze rezerwy energetyczne, pobudza tzw. oś HPA
- Ciało migdałowate – odpowiada za odbiór, analizę i wartościowanie sygnałów płynących z naszych zmysłów. Stanowi magazyn pamięci emocjonalnej. Uruchamia alarm i presję do szybkich nieprzemyślanych reakcji.
- Hipokamp – Gromadzi informacje o tym, co dzieje się wokół nas. Zajmuje się faktami i racjonalną oceną sytuacji, odpowiada za pamięć i procesy uczenia się, wspiera logiczne myślenie. Wychładza rozgrzane ciało migdałowate.
- Kora przedczołowa – łączy fakty z emocjami i pomaga podejmować przemyślane decyzje.
Gdy pojawia się zagrożenie, aktywuje się tzw. oś HPA (podwzgórze–przysadka–nadnercza), szykując organizm do walki lub ucieczki, a wydzielające się hormony stresu: kortyzol, adrenalina i noradrenalina, uruchamiają reakcję stresową w ciele.
W krótkim czasie pomagają one działać skutecznie.
W długim okresie – mogą szkodzić.
„Gaz i hamulec” – czyli dwudzielny układ nerwowy
Organizm posiada dwa współpracujące ze sobą systemy, które dążą do zachowania równowagi w ciele:
Układ współczulny (sympatyczny)
działający jak pedał gazu (mobilizuje do działania)
Układ przywspółczulny (parasympatyczny)
działający jak hamulec (odpowiada za regenerację)
W stresie, układ współczulny pobudza do walki lub ucieczki. Dokonuje połączenia z organami wewnętrznymi, wzmaga chłodzącą potliwość, przyśpiesza oddech, podwyższa ciśnienie aby rozgrzać mięśnie i wyostrza zmysły.
W mniej znaczących organach dochodzi do spadku ukrwienia, przestaje prawidłowo działać układ trawienny, rozrodczy, wyhamowuje układ odpornościowy, zmniejsza się odczuwanie bólu powierzchniowego (ze skóry) a nasila czucie trzewne (np. ból żołądka czy jelit w stresie).
Aby wyhamować reakcję stresową z pomocą przychodzi układ przywspółczulny. Uruchamia funkcje regeneracyjne i oczyszczające organizmu. Odpowiedzialny jest za szeroko rozumiany relaks. Jego nadaktywność to wzrost potrzeby pocieszenia się m.in. poprzez: nocne podjadanie, korzystanie z substancji psychoaktywnych itp. Może pojawić się również doznanie zawrotów głowy, zasłabnięcia, utraty przytomności – jako objaw pierwotnego mechanizmu obronnego.
W ostrym stresie układy te działają przeciwstawnie, ale skoordynowanie:
Pedał gazu
wzrost aktywności układu współczulnego
Hamulec
spadek aktywności układu przywspółczulnego
W stresie przewlekłym:
Pedał gazu
układ współczulny może pozostawać nadaktywny
Hamulec
układ przywspółczulny jest trwale osłabiony
Oznacza to, że „gaz” pozostaje wciśnięty, a „hamulec” przestaje działać prawidłowo.
Efekt? Organizm nie ma kiedy się regenerować. Pojawiają się zaburzenia snu, trawienia, odporności, nadciśnienie, wyczerpanie.
Konsekwencje przewlekłego stresu
Długotrwałe napięcie wpływa niemal na każdy układ w naszym ciele. Stres stanowi jedno z ogniw rozwoju poniższych schorzeń.
Dlaczego to takie ważne?
Przewlekły stres może stać się jednym z głównych czynników prowadzących do wielu zaburzeń zdrowotnych.
Dobra wiadomość jest taka, że organizm potrafi wracać do równowagi.
Programy redukcji stresu – takie jak trening uważności, ćwiczenia oddechowe, relaksacja czy terapia poznawczo-behawioralna – bazują na świadomości objawów stresu i pomagają je skutecznie kontrolować, wspomagając procesy regeneracyjne organizmu.
